تازه‌ترین آمار منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد فروش ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در نیمه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۹ درصد کاهش یافته و مجموع فروش این سه شرکت به ۲۷۰ هزار و ۷۴۴ دستگاه رسیده است. این درحالی است که تولید سه خودروساز بزرگ نیز در همین مدت ۳۱ درصد کاهش یافته است. به این ترتیب، بازار خودرو در شرایطی وارد نیمه دوم سال شده که یکی از مهم‌ترین کانال‌های عرضه آن کوچک‌تر شده و دو مسیر دیگر، یعنی تولید مونتاژی و واردات نیز با محدودیت‌هایی برای افزایش عرضه مواجه هستند. این وضعیت یک پرسش مهم را پیش روی بازار خودرو قرار می‌دهد، اگر عرضه خودرو در نیمه نخست سال کاهش یافته، بازار در نیمه دوم سال از چه مسیری باید خودرو تامین کند؟
به‌گزارش «دنیای اقتصاد» افت فروش خودروسازان البته جدا از افت تولید آن‌ها نیست. تولید سه شرکت بزرگ در نیمه نخست سال حدود ۳۱ درصد کاهش یافته و بنابراین بخشی از کاهش فروش را می‌توان ناشی از کوچک شدن ظرفیت عرضه دانست. با این حال، اهمیت موضوع در شرایطی بیشتر می‌شود که سایر مسیرهای تامین خودرو نیز با محدودیت روبه‌رو هستند. تولید مونتاژی‌ها در ماه‌های گذشته تحت‌تاثیر مشکلات تامین قطعات، محدودیت‌های حمل‌ونقل و دشواری دسترسی به‌برخی نهاده‌های تولید قرار داشته و از سوی دیگر، واردات خودرو نیز با وجود افزایش نسبت به برخی دوره‌های گذشته، همچنان با محدودیت‌های ارزی، ثبت‌سفارش و تامین منابع مواجه است.
درچنین شرایطی، کاهش عرضه سه خودروساز بزرگ را نمی‌توان صرفا یک اتفاق در صورت‌های مالی شرکت‌ها دانست؛ این کاهش مستقیما به میزان خودروهایی مربوط می‌شود که امکان ورود به‌بازار را پیدا می‌کنند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بازار خودرو با تقاضای انباشته و نیاز سالانه قابل‌توجهی مواجه است. حتی با کنار گذاشتن تقاضای کاذب و تقاضایی که صرفا با انگیزه حفظ ارزش پول یا کسب سود شکل می‌گیرد، برآورد نیاز واقعی بازار در سطحی بالاتر از میزان عرضه فعلی قرار دارد. بنابراین، هرچه جریان ورود خودرو به بازار محدودتر شود، فاصله میان ظرفیت عرضه و نیاز بازار نیز می‌تواند افزایش پیدا کند. درواقع، مساله اصلی در نیمه نخست سال تنها این نیست که خودروسازان کمتر فروخته‌اند؛ پرسش مهم‌تر آن است که با کاهش عرضه داخلی، افت تولید مونتاژی‌ها و دشواری افزایش واردات، بازار در نیمه دوم سال قرار است خودرو مورد نیاز خود را از کجا تامین کند؟
بنابراین، برای ارزیابی وضعیت عرضه در نیمه دوم سال، صرف افزایش تولید یک ماه کافی نیست و باید دید آیا این رشد می‌تواند در ماه‌های آینده تداوم پیدا کند و به‌افزایش واقعی خودروهای عرضه‌شده به بازار منجر شود یا خیر؟ در این میان، کاهش ۲۴ درصدی فروش ایران‌خودرو، افت ۳۴ درصدی سایپا و کاهش ۶۰ درصدی فروش پارس‌خودرو در ۶ ماه نخست سال، تصویر متفاوتی از فشار واردشده بر کانال عرضه ارائه می‌کند. افت فروش پارس‌خودرو به‌مراتب شدیدتر از دو خودروساز دیگر بوده و نشان می‌دهد کاهش عرضه در میان شرکت‌ها نیز یکسان نبوده است.
اما کاهش عرضه در چنین شرایطی می‌تواند پیامدهایی فراتر از صورت‌های مالی خودروسازان داشته باشد. محدود شدن خودروهای صفرکیلومتر در بازار می‌تواند قدرت چانه‌زنی فروشندگان را افزایش دهد، انتخاب مصرف‌کننده را محدودتر کند و در صورت تداوم، بخشی از تقاضا را به سمت خودروهای کارکرده سوق دهد. همچنین، هرگونه شوک جدید در نرخ ارز واردات، تامین قطعات یا تولید داخلی، در بازاری که حاشیه عرضه آن کاهش یافته است، می‌تواند اثر بیشتری بر قیمت‌ها و رفتار معامله‌گران داشته باشد. به‌بیان دیگر، هرچه فاصله میان عرضه و تقاضا بیشتر شود، بازار نسبت به عوامل بیرونی حساس‌تر خواهد شد.
بررسی‌ها نشان می‌دهد کارنامه عملکرد خودروسازان حکایت از افت ۲۹.۳ درصدی فروش در نیمه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل دارد. درعین حال، حجم فروش سه خودروساز یعنی ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در شهریورماه نسبت به مردادماه با رشد ۱۷ درصدی مواجه شده است. این درحالی است که فروش خودروسازان در پنج‌ماهه نخست امسال با افت ۳۰.۴ درصدی و در مردادماه نسبت به تیرماه با رشد ۸ درصدی مواجه شده بود. بررسی داده‌های آماری درج‌شده در وب‌سایت کدال از حجم تولید خودروسازان نیز نشان می‌دهد که درحالی آن‌ها در نیمه نخست سال جاری ۳۱ درصد کمتر از ۶ ماهه سال گذشته تولید کردند که رقم تولید ماهانه آن‌ها با افزایش حدود ۷۵ درصدی نسبت به مردادماه مواجه شده است. بررسی جزئیات آمار منتشرشده در وب‌سایت کدال همچنین نشان می‌دهد که خودروسازان درحالی در نیمه نخست سال قبل، ۳۸۳ هزار و ۴۵۰ دستگاه خودرو به‌فروش رساندند که در ۶ ماهه امسال این رقم به ۲۷۰ هزار و ۷۴۴ دستگاه کاهش یافته است.
همچنین درحالی خودروسازان ۲۸۰ هزار و ۲۷۷ دستگاه خودرو در نیمه نخست امسال تولید کردند که ۲۷۰ هزار و ۷۴۴ دستگاه به‌فروش رسیده است؛ این یعنی تفاوت ۹ هزار و ۵۳۳ دستگاهی معادل کاهش ۳.۴ درصدی فروش نسبت به تولید. درعین حال، در حالی این سه خودروساز در شهریورماه ۶۲ هزار و ۲۲۶ دستگاه فروختند که در مردادماه ۵۳ هزار و ۱۶۱ دستگاه توسط آن‌ها به‌فروش رفته بود. در این میان، ایران‌خودرو به‌عنوان بزرگ‌ترین خودروساز کشور درحالی در نیمه نخست سال گذشته ۲۵۳ هزار و ۷۱۲ دستگاه خودرو فروخته بود که در نیمه نخست امسال این رقم به ۱۹۲ هزار و ۹۷۸ دستگاه کاهش یافته است. این یعنی حجم فروش این خودروساز با افت ۲۴ درصدی در ۶ ماهه اول سال جاری همراه شده است.
